مەترسییەکانی سیستەمی مەرکەزی

لەلایەن ستاندار Posted on 679 جار بینراوە

ئارام قادر حەمەسور

بێگومان سیستەمی مەرکەزیی دەکرێت بۆ حکومەتێکی دادپەروەر گونجاوبێت، بەڵام بۆ ھەرێمی کوردستان سیستەمی مەرکەزیی مایەی زیانی زۆرە بۆ ھاونیشتیمانییان. لەسیستەمی مەرکەزییدا گشت داھات و بڕیارەکان دەچنەوە پایتەخت، ئەمەش ڕۆتینات و نادادپەروەری لەدابەشکردنی داھاتەکاندا دروست دەکات. بەنمونە داھاتی مانگانەی پارێزگای سلێمانی زیاترە لە خەرجییەکەی لە چاو پارێزگای ھەولێر، بەڵام کاتێک تەواوی داھات دەچێتەوە پایتەخت و دواتر دابەش دەکرێت نادادپەروەری دەبینین. دەبینین پڕۆژە و خەرجییەکان لە پارێزگای ھەولێر زیاترە لەپارێزگای سلێمانی، لەکاتێکدا داھاتی پارێزگای سلێمانی زیاترە.

لەڕووی سیاسییەوە لەھەرێمی کوردستاندا سیستەمی مەرکەزیی مایەی قۆرخکاری و کۆنتڕۆڵکردنی داھاتەکان بووە، ئەمەش وایکردووە بەشێکی زانیاری ورد لەسەر داھات و خەرجییەکان ناڕوون بێت. ئەمەش دەریدەخات حیزبەکانی دەسەڵات ناشەفافن لە ئاشکراکردنی داھات و خەرجییەکان.
لەڕووی ئیدارییەوە سیستەمی لامەرکەزیی دەتوانێت ڕکابەری لەنێوان پارێزگاکاندا دروست بکات لە خزمەتکردنی ھاونیشتیمانییاندا. چونکە ھەر پارێزگایە و دەیەوێت گونجانێک لەنێوان داھات و خەرجییەکاندا دروستبکات.

سیستەمی مەرکەزیی لەڕووی ئیدارییەوە گرفتی زۆر بۆ ھاونیشتیمانییان دروستدەکات، چونکە ھاونیشتیمانییان بۆ ڕاییکردنی مامەڵەکانیان دەبێت چەندین پڕۆسەی ڕۆتینی ببڕن، دەبێت بۆ بڕیاردانی کۆتایی بچنەوە پایتەخت و ناوەندی وەزارەتەکان، ئەمەش ئەرکی ھاونیشتیمانییان گران دەکات لەڕووی ماددیی و مەعنەوییەوە.

لامەرکەزیی دەسەڵات شۆڕدەکاتەوە بۆ پارێزگا و قەزاکان، ئەمەش سوودی زۆری دەبێت بۆ خێراکرنی مامەڵەی ھاونیشتیمانییان و کەمکردنەوەی ڕۆتینات. لەھەرێمی کوردستاندا نەک ئیدارە سەربەخۆکانی وەک ئیدارەی ڕاپەڕین و ئیدارەی گەرمیان، بەڵکو ناوەندی پارێزگاکانیش خاوەنی داھات و دەسەڵاتی تەواونین لەڕووی ئابووری و ئیدارییەوە. ئیدارەکانی گەرمیان و ڕاپەڕین کەمترین بەڕێوبەرایەتی گشتییان تێدایە.

سیستەمی لامەرکەزیی بۆ قارانجی ھاونیشتیمانییانە و سیستەمی مەرکەزییش بۆ خۆسەپاندنی زیاتری حیزبەکانی دەسەڵاتە، چونکە تا ئێستاش داھات و خەرجییەکان جێگەی گومانن.
کۆکردنەوەی تەواوی داھات و بڕیارەکان لە یەک شوێن، سیفەتی سیستەمە تۆتالیتارەکانە، لەسیستەمی تۆتالیتارییدا ڕێگە بەھیچ شتێک نادرێت بەشبکرێت، بەڵکو ھەموو شتەکان دەخرێنە یەک قالبەوە، ڕێگەنەدان بەدابەشکردنی داھات و دەسەڵاتەکان لەڕووی سیاسیی و ئابوریی و ئیدارییەوە لەعەقڵییەتێکی خۆسەپێنەوە سەرچاوە دەگرێت.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

ئەم ماڵپەڕە لە ئەکیسمێت بۆ کەمکردنەوەی هەرزە واڵە و سپام سوود دەگڕێ. فێربە چۆن زانیاری بۆچونەکانت ڕێکدەخرێت.