گۆڕان سەرکێشی دەکات نەک چاکسازی

لەلایەن ستاندار Posted on 247 جار بینراوە

عەلی قەڵادزەیی

لە دونیای خۆرهەڵاتی لەمەڕ خۆمان ساڵانێکە واباوە کە هەمیشە دەسەڵاتە سیاسیە حکومڕانە مۆدێل ستالینیەکان بۆ ئەوەی بەئاسانی درێژە بدەن بە کلتوری مانەوەیان و بەردەوامیش بدەن بە عەقڵیەتی نەخۆشی تاڵانکاری سەرخان و ژێرخانی نیشتمانێک ، ڕۆشنە کە پێویستیان بە کلتوری بێدەنگکردنی خەڵک هەیە لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنی سێ لایەنی زۆر کاریگەری کۆمەڵگەوه‌کە بریتین لە :
١- ڕوناکبیران : دەسەڵاتە سیاسیە خۆرهەڵاتیەکان بەردەوام لە هەگبەیاندا جۆرێک لە ئەجێندای کۆنترۆڵکردن و سەپاندنی هەژمون بەسەر توێژێکی زۆر کاریگەری وەک ڕۆشنبیران و عەقڵمەندانی کۆمەڵگە هەیە ، بۆ ئەوەی لەم ڕێگەیەوە بەئاسانی سانسۆڕ بخەنە سەر خامەکانیان و قفڵێک بدەن لە زمانیان ، بە ئامانجی کوشتنی ڕۆحیەتی پرسیارکردن لەناخیاندا لە بەرامبەر پرسە ناشەفافەکان و هەروەها بەمەبەستی نەهێشتنی کلتوری ڕەخنەگرتن لایان لە بەرامبەر دۆسێ گەندەڵ و پێشێلکاریە یاسایی و مرۆییەکان ، بێگومان جێبەجێکردنی ئەم ئەجێندە ماکیاڤێلیەش زۆر جار لەڕێگەی هەڕەشەی تیرۆرکردن و هەندێ جار ئەنجامدانیشیەتی بە تەقاندنی چەند دەمانچەیەک لەناو دەمدا وەک ئاماژەیەک بۆ کوشتنی ئازادی ڕادەربڕین و خواستی بێدەنگکردن هاوشێوەی تیرۆری سەردەشت عوسمان ، یاخود بەهۆی هەڕەشەی نانبڕین و بەخشینەوەی پارەو ئیمتیازات و کلتوری دەم چەورکردن ، چونکە لە کۆتاییدا بێدەنگکردنی زۆرینەی چینی ڕۆشنبیران کاریگەری دەبێت لەسەر مەیاندن و بێدەنگکردنی کۆمەڵگەیەک لەبەرامبەر پرسە شێواوەکان .
٢- ئاین : سەرباری بانگەشەی شوناسی عەلمانیەت لەلایەن زۆرینەی هێزە سیاسیەکان لە دونیای خۆرهەڵات ، لە کاتێکدا عەلمانیەت بە پێناسە عەقڵانیەکەی بریتیە لە سەربەخۆیی بەخشین بە ئاین و دامەزراوەکانی و لەگەڵ پاراستنی ئەم دامەزراوەیە لە پرسی بە ئایدیۆلۆژیا کردن ، بەڵام بەپێچەوانەوە ئەم هێزە خۆرهەڵاتیانەی لای خۆمان نەک هەر ئۆتۆنۆمیان بە ئاین نەداوە بەڵکو هەمیشە لە خولیای بێدەنگکردنی مەلاکان و کۆنتڕۆڵکردنی ئاین و دامەزراوەکانیدان لە ڕێگەی وەزارەتی ئەوقاف و یەکێتی زانایانەوە ، بە پشت بەستن بە عەقڵی بەراوردکاریانە لێرەوە ئەم پرسە زیاتر خۆی ڕۆشندەکاتەوە لەو سۆنگەوەی هەموو ئەو مەلاو وتارخوێنانەی ڕۆژێک لە ڕۆژان لەگەڵ ئازارەکانی خەڵک دەژیان و خاوەن هەڵوێست بوون و قسەی دڵیان دەکرد لە مینبەرەکانەوە ، لەپڕ بە دەسیسەیەک لە وتار خوێنی لادەبرێن و کەسانی تر کەزیانیان بۆ پەزەکانی دەسەڵات نیە لە جێگەیان دادەنرێن ، دواتریش بۆ شەرعاندنی ئەم پرسە دۆسێیەکی گوماناویان بۆ دروست دەکرێت ، مەخابن ئەم غەریزە نەخۆشە لە زۆنی زەردی ئەولا کێرڤەکەی بەرزترە بەبەراورد بە زۆنی ئەملا ، چونکە دیتمان لە دوو ساڵی ڕابردوودا لە هەولێری پایتەخت بە بیانویەکەوە پۆلێک لە مەلای ئازاو ئازاد لە میمبەرەکانیان دور خرانەوە و سزای هەڵوێستەکانیان وەرگرت .
دەسەڵات باش دەرکی ئەو ڕاستیە کردوە و دەزانێت هەمیشە ڕەخنە و سەرنجی مەلاکان زوو کاریگەری لەناخی خەڵک دروستدەکات بەجۆرێ مەلاکان بە ئاسانی دەتوانن خەڵک بجوڵێنن و ڕای گشتی لەسەر دۆسیەیەک دروست بکەن بەبەراورد بە گوتاری سیاسیەکان و ڕێکخراوەکان و ڕۆشنبیران و موریدانی فەیسبوک .
هەمیشە دەسەڵاتە کورسی پەرست و پیسخۆرە خۆرهەڵاتیەکان لەبەر ئەوەی دۆسێکانیان پاک نیە ، بۆیە بەردەوام ئەو ئەجێندە لەباخەڵیاندایە کە ناوەڕۆکی وتاری مەلاکان لە زیندویەتی داببڕن بە هۆی دورکەوتنەوە لە ئاماژەدان بە ئازارو مەعاناتەکانی ڕۆژانەی خەڵک ، لە جێگەی ئەمە دەسەڵات پێی باشە مەلا خاوەنی گوتارێکی مێژویی و تەقلیدی دابڕاو لە زەمەن بێت بە بیانوی دورکەوتنەوە لە بە سیاسی کردنی مینبەرو مزگەوت .
دەسەڵات لەڕێگەی مومارەسەکردنی سیاسەتی ماکیاڤێلیەوە ( الغاية تبرر الوسيلة ) هەمیشە شەیدای ئەوەیە کە باسکردنی ڕوداوەکانی ڕۆژ لەمینبەرەکانەوە باسکردن بێت لە پیاهەڵدان بە شانو باڵ و پیاوەتی سیاسیەکان و جار جاریش لە شوێنی پێویستدا هەنگاو و فتوا سیاسیەکانی حکومڕانان بشەرعێنرێت لە یادەوەری خەڵکدا ، دور ناڕۆین و ئەو فتوایە بە نمونە وەردەگرین کە لە ڕۆژگاری قەیرانی سەرۆکایەتی هەرێمدا لە لایەن ڕەمزێکی سەلەفیەتەوە لەکوردستان درا کاتێک گوتی : ( سەرۆکی هەرێم وەلی ئەمرە و بە گوێکردنی واجبە ) ، بەداخەوە ناوەڕۆکی ئەم فتوایە دەلالەتە لە خەونی بێدەنگکردنی خەڵک لە ئاست بە زۆر مانەوەی سیاسیەکی ماوە بەسەرچوو لەسەر کورسی دەسەڵات .
٣- ئۆپۆزسیۆن : ئەم هێزە کە لە هەناوی مۆدێرنەی سیاسی لەدایک بووە ، ستراتیژیەتی ڕاستەقینەی لەدونیادا بریتیە لە چاودێری وردی گوتارو بەڵێن و پڕۆژەکانی دەسەڵات ، لەگەڵ هۆشیارکردنەوەی خەڵک لە ئاست پیسخۆری و نادادیەکانی پارتە حکومڕانەکان و هاوکات ئۆپۆزسیۆنی ڕاستگۆ کاری جیدی دەکات لەسەر کۆکردنەوەی دەنگە ناڕازیەکانی خەڵک و ئاراستەکردنیان بۆ هەڵبژاردن و ئەنجامدانی ناڕەزایەتیە مەدەنیەکانی لەجۆری خۆپیشاندان و مانگرتن ، بیرمان نەچێ هەندێ جار ئۆپۆزسیۆن ئازایەتی و دڵسۆزی بۆ خەڵک بەجۆرێکە کە هەڵدەستێ بە دروستکردنی حکومەتی سێبەر لەبەرامبەر سوڵتەی بێباکدا بە ئامانجی دروستکردنی فشاری مەدەنیانە لەسەر دەسەڵاتێک بەئاراستەی بەئاگا هاتنەوەی ، بۆیە لەم ڕوانگەوە کۆنتڕۆڵکردن و بێدەنگکردنی ئەم هێزە زۆر گرنگە بۆ دەسەڵاتدارانی لای خۆمان ، چونکە بەمانای خەساندنی کۆمەڵگەیەک دێت و ئەم کایەش بەتەواوی بە دڵی دەسەڵاتە مۆدێل ستالینیە پیسخۆرەکانە ، چونکە بەئاسانی دەتوانن لەم کایە لێڵەدا تاڵانی بکەن و موچە کەرت بکەن و مانگی خواش لە سی ڕۆژەوە بکەن بە شەست ڕۆژ بۆ موچەخۆران ، خۆ لەوانەیە تاکە تاکە لێرەو لەوێ ناڕەزایەتیەک لە فەیسبوک و ڕاگەیاندنەکان ببیسترێت بەڵام لەبەر ئەوەی خاسیەتی کۆی وەرنەگرتووە بۆیە دەرمانی دەردی مڕومۆنی دەسەڵات ناکات .
دەسەڵاتی جوت حزب لە هەردوو کابینەی هەشتەم و نۆیەم تەواو سەرکەوتو بوون لە کۆنتڕۆڵکردنی ئۆپۆزسیۆن و پەلکێشکردنی بەناوی چاکسازیەوە بۆ ناو حکومەتێکی دەستپیس ، لە کاتێکدا هەموان دەزانین کە چاکسازی لە سیستمی حکومڕانی ئەمرۆی کوردستان کارێکی تەواو مەحاڵە و کات کوشتنە ، بەجۆرێک ئەو پڕۆژانەی بەناوی چاکسازیشەوە لە پەڕلەمان تێدەپەڕێنرێن سەرباری کرچ و کاڵیان ، بەڵام لەولاوە لەسەر ئەرزی واقع جێبەجێ ناکرێن ، هاوشێوەی تێپەڕاندنی ئەو یاسا چاکسازیەی کە بە ئامانجی نەهێشتنی موچە خۆری نایاسایی و بندیوار لەژێرفشاری لایەنەکانی دەرەوەی جوت حزب تێپەڕێنرا ، ئەمەش چ وەک دەسیسەیەکی دەسەڵات بێت و چ وەک بێ ئیرادەیی ئەم جوت حزبە بێت لە سەپاندنی یاساکە بۆ لێدان لە ئیمتیازاتی خاوەن نفوزەکانی حزب ، بۆیە دوای چەند مانگ لە دەرچونی ئەم یاسایە تاکو هێشتا هەر مەرەکەبی سەر پەڕە ، بێگومان ئەم گەمەیەش دروستکردنی کایەیەکی ئەرێیە بۆ دەسەڵات و لەولاشەوە کایەیەکی نەرێیە بۆ میسداقیەتی ئۆپۆزسیۆنی جاران ، لەبەر ئەوەی هێدی هێدی پڕۆسەی بێ هیواکردنی دەنگە ناڕازیەکانە و کۆنەبونەوەیانە جارێکی تر لە سەنگەرێکدا ، ئەم بارەش لە کۆتاییدا لەبەرژەوەندی ئەو هێزانە نیە کە دەنگە ناڕازیەکان جەماوەریانە .
بینیمان خەڵکی ناڕازی کوردستان وەک سزادان و بێ هیوابوونێک لەم هێزانە جارێکی تر بە کۆمەڵ دەنگیان نەدایەوە بەم حزبانەی دەرەوەی جوت حزب لەپڕۆسەی هەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٨ و واتا بەلێشاو بایکۆتیان کرد ، لەئەنجامدا بەتەنیشت کلتوری تەزویری جوت حزبەوە ئەم بایکۆتەش کاریگەری ڕاستەوخۆی دروستکرد و ڕێژەی کورسیەکانی پارتی و یەکێتی زیادی کردو دەنگی ئەوانی تریش بەتایبەت (گۆڕان و یەکگرتوو) دابەزی بۆ کەمتریش لەنیوە ، گەر حاڵ واش بڕوات و ئەم سەرکێشیەی گۆڕانخوازان بەردەوام بێ و عەقڵمەندانی ناو گۆڕان ئیرادەی نەمانەوە لەناو حکومەتێک نەسەپێنن بەسەر ئیرادەی خاوەنانی بەرژەوەندی مانەوە بە باش و بەخراپ لەناو حکومەتێک کە ئیرادەی چاکسازی نیە ، گەر وانەکەن ئەوا با چاوەڕوانی بایکۆتی گەورەتریش بن لە دەنگە ناڕازیەکان بۆ هەڵبژاردنی ئایندە ، چونکە ناڕازیبون ئەمێستاکە لە کوردستان بۆتە عەسایەکی دوو سەرە ، سەرێکیان ناڕازیبونە باوەکەیە لە سیاسەتی دزی و جەردەیی پارتی و یەکێتی و ئەو سەریشی بریتیە لە ناڕازیبونە تازەکە لە بەرامبەر سیاسەتی ئەمڕۆی ژمارەیەک لە دەستڕۆیشتوانی بزوتنەوەی گۆڕان ، چونکە ئەم جوڵانەوەیان لە مەبادیئە سەرەتاییەکانی خۆی لایداوەو لەبزاڤێکی ڕادیکاڵەوە کردیانە جوڵانەوەیەکی بێدەنگی عاقڵ (بە گوتەی پارتی ) ، ئەم لادانەش بە هەموو پێوەرەکان سەرکێشیەکی ناعەقڵانیە و دۆڕاندنی بەڵێ ی زیاتری خەڵکە لە هەڵبژاردندا .

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

ئەم ماڵپەڕە لە ئەکیسمێت بۆ کەمکردنەوەی هەرزە واڵە و سپام سوود دەگڕێ. فێربە چۆن زانیاری بۆچونەکانت ڕێکدەخرێت.